Maddi Olmayan Duran Varlıklarda Amortisman (İtfa Payları)

 

Haklar kendilerinden yararlanılacak süre içinde amortismana tabi tutulurlar, Bu sürenin mukavelelerle tesbit edilmiş veya resmi bir ma­kamca tescil edilmiş olması lâzımdır. Mukavele süresinin bir yıl olması durumunda aktifleştirildikleri dönemin sonunda gidere yazılırlar. Faydalanma süresinin belli olmaması veya tesbit edilmemiş ol­ması durumunda amortisman süresi beş yıldır.

 

VUK'nun 326. maddesi, kurumların aktifleştirildikleri ilk kuruluş ve örgütlenme giderlerini mukayyet değerleri üzerinden beş yılda eşit taksitlerle itfa olunacağını belirtmiştir.

 

VUK'nun 282. maddesine göre, peştemallıklar (şerefiye) mukayyet değer­leri üzerinden değerlenerek aktifleştirilirler. Değeri 150.000.000 TL. yi aşmayan peştemallıklar doğrudan gidere yazılabilir. Peştemallıklar mukayyet değerleri üzerinden beş yılda eşit taksitlerle itfa olunur.

 

Haklar, Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri, Araştırma ve Geliştirme Giderleri gibi maddi olmayan duran varlıklar VUK'na göre genellikle beş yılda eşit taksitlerle itfa (yok) edilirler. Bunların dışında, yukarıda açıklandığı gibi, kiracı tarafından kiralanan gayrimenkulde yapılan işletmenin faaliyetini gerçekleştirebilmesinde kullanılan vitrin, raf, aydınlatma, havalandırma, v.b. tesisler ile ilgili harcamalar özel maliyet bedeli olarak aktifleştirilir. VUK'nun 272. maddesi bu gibi giderlerin özel maliyet bedeli ola­rak ayrıca değerleneceğini belirtmiştir.

 

VUK ‘nun 327.maddesine göre Özel Maliyet Bedellerinin itfası kira süresince eşit taksitlerle yapılır. Kira muka­velesinde gösterilen sürenin tarafların mutabakatı ile uzaması bu esası değiştirmez. Kira süresi dolmadan kiralanan şeyin boşaltılması halinde henüz itfa edilmemiş olan giderler boşaltma yılında bir defa da gidere yazılır.

 

Kira süresinin belli olmaması durumunda, VUK'nda açık bir hü­küm olmamakla beraber, vergi idaresi, özel maliyet bedelinin beş yılda itfa edileceği görüş ve uygulamasındadır. Bu sebeple amortis­manlarla ilgili genel tebliğde özel maliyet bedelinin amortisman oranı % 20 olarak kabul edilmiştir.

 

Kira süresinin bir yıl olması durumunda özel maliyet bedeli aktif­leştirilir ve dönemsonunda amortismana tabi tutularak tamamen itfa edilir.

Kira süresi bir yıl olmakla beraber, kira süresinin mukavele ile belirtilen bu süreyi geçeceği anlaşılırsa özel maliyet bedelinin beş yılda itta edilmesi gerekir.

 

Kira süresi beş yıldan az ise kira kontratındaki süre esas alınır. Kira süresi belirsiz ise veya kontrat her yıl uzatılıyor ise itfa süresi beş yıl olarak alınır. Uzun süreli kiralamalarda, yap işlet devret modellerinde itfa süresi, her nekadar kanunun 327.maddesi kira süresince demişse de 1983 yılından itibaren Maliye Bakanlığı genel esaslar dışındaki değerlerle ilgili amortisman cetvelleri yayınladığı ve bu cetvellerde özel maliyetlerin yer almaması sebebiyle genel esaslara tabi olarak beş yılda eşit taksitlerle itfa edilebilmeleri gerekir.

 

Tek düzen muhasebe siste­minde itfa payları da Birikmiş amortismanlar hesabında gösterilmiştir. Ancak maddi olmayan duran varlıkların Birikmiş Amortismanlar hesa­bı 268 kodlu olarak ayrılmıştır.

 

 

___________________________       /        ______________________________

770  GENEL YÖNETİM GİDERLERİ                          600.000

        770.11 Kuruluş ve Örgütlenme Gid.

268 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR                                        600.000

       268.01 Kuruluş Giderleri İtfa Payı

Kuruluş giderlerinin itfası

___________________________        /           ________________________________

 

 

Yukarda örnek olarak verilen yevmiye maddesinde, Kuruluş gi­derlerinin 3.000.000 TL. olduğu kabul edilip % 20'si olan 600.000 TL. sı itfa payı olarak "Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri İtta Payı" gider hesabına kaydedilmiştir.

 

Beşinci yıl sonunda Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri hesabı ta­mamen itta edilmiş olacak ve bilançoda Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri harcama değeri ile yer alacak ve onun al­tında Birikmiş Amortismanı eksi olarak görülecektir.

 

 

 

Aktif                                                  BİLANÇO                                             Pasif

 

Kuruluş ve Örgütlenme Gid.         3.000.000

- B. Amortismanlar                    (3.000.000)   

 

 

 

Maddi olmayan duran varlıklar, genellikle % 20 oranında yıllık it­faya tabi tutulmakla beraber, eğer maddi olmayan duran varlık ile il­gili kontrat veya sözleşmede süre 5 yıldan az olarak belirtilmiş ise bu süre içinde itta edilirler.

 

Danıştay 7. Dairesinin 1973 yılında aldığı bir kararda bir işletme­nin iş yerine gidiş gelişi temin amacıyla belediye arazisinde imar pla­nına uygun yol yaptırması halinde, yol şirketin aktifinde olmadığın­dan ve belediye arazisi kiralanmadığından yol için yapılan masratla­rın özel maliyet olarak kabul edilmeyip tümünün gider kaydedilebile­ceği belirtilmiştir.